Od ilu lat można pracować legalnie w Polsce
Krótka odpowiedź brzmi od 15 lat. Dłuższa zależy od tego, czy chodzi o umowę o pracę, umowę zlecenia, występ w reklamie czy naukę zawodu. Poniżej wszystkie progi po kolei.
Granica 15 lat w Kodeksie pracy
Kodeks pracy nazywa młodocianym osobę, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat, i zabrania zatrudniania młodszych (art. 190). Sama data urodzin nie wystarczy. Pracodawca może zatrudnić tylko młodocianego, który ukończył co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową i przedstawił świadectwo lekarskie, że dana praca nie zagraża jego zdrowiu (art. 191 § 1).
Dla większości uczniów oznacza to, że pierwsza legalna praca wypada w wakacje po ósmej klasie albo w pierwszej klasie szkoły ponadpodstawowej. Pracodawcy, który ma zgłoszenie od 14-latka, odpowiada osobny wpis o zatrudnianiu młodocianych poniżej 15 roku życia.
Dwie ścieżki zatrudnienia młodocianego
- Przygotowanie zawodowe, czyli nauka zawodu u pracodawcy połączona ze szkołą branżową. To osobna umowa i osobne zasady.
- Praca lekka na podstawie umowy o pracę (art. 200(1)). To właśnie praca dorywcza, weekendowa i wakacyjna.
Praca lekka nie może zagrażać życiu, zdrowiu ani rozwojowi i nie może utrudniać nauki. Jej wykaz ustala pracodawca za zgodą lekarza medycyny pracy i zatwierdza inspektor pracy.
Co zmienia się w wieku 15, 16 i 18 lat
| Wiek | Co wolno |
|---|---|
| Poniżej 15 lat | Zwykła praca jest zabroniona. Wyjątkiem są zajęcia kulturalne, artystyczne, sportowe i reklamowe z zezwoleniem inspektora pracy |
| 15 lat | Umowa o pracę przy pracach lekkich, do 6 godzin na dobę |
| 16 i 17 lat | Umowa o pracę przy pracach lekkich do 7 godzin na dobę w ferie, a także umowa zlecenia |
| 18 lat | Pełna zdolność do czynności prawnych, koniec ograniczeń dla młodocianych |
Przepis o zajęciach kulturalnych i reklamowych to art. 304(5) Kodeksu pracy. Dotyczy dzieci do ukończenia 16 lat i wymaga zezwolenia inspektora pracy dla konkretnego dziecka.
Od ilu lat umowa zlecenia
Umowę zlecenia regulują przepisy Kodeksu cywilnego. Kodeks pracy ogranicza zajęcia zarobkowe dzieci do 16 lat do czterech wymienionych rodzajów działalności. W zwykłej pracy dorywczej zlecenie jest więc realne od 16 lat.
Czego nie wolno przed 18 rokiem życia
- Pracować w porze nocnej, która dla młodocianego trwa od 22.00 do 6.00.
- Pracować w godzinach nadliczbowych.
- Wykonywać prac z wykazu prac wzbronionych młodocianym, między innymi przy stałym dźwiganiu, na wysokości powyżej 3 metrów oraz przy sprzedaży alkoholu i wyrobów nikotynowych.
Wykaz określa rozporządzenie Rady Ministrów z 19 czerwca 2023 r.
Pomoc w domu i u rodziny
Pomoc rodzicom w domu, w ogrodzie albo okazjonalna przysługa dla sąsiada nie jest zatrudnieniem w rozumieniu Kodeksu pracy. Granica przebiega tam, gdzie pojawia się stała, odpłatna praca na czyjąś rzecz. Wtedy potrzebna jest umowa i obowiązują limity.
Lista kontrolna przed pierwszą pracą
- Mam ukończone 15 lat i świadectwo ukończenia szkoły podstawowej.
- Wiem, kto jest pracodawcą, i mogę sprawdzić jego firmę.
- Praca jest lekka, dzienna i mieści się w limitach godzin.
- Dostaję umowę przed pierwszym dniem.
- Przy umowie o pracę przechodzę badanie lekarskie na koszt pracodawcy.
Sprawdź swój wiek w praktyce
Narzędzie na stronie głównej pokazuje od razu, co wolno w wieku 15, 16 i 17 lat w roku szkolnym i w wakacje.
Pytania i odpowiedzi
Czy 14-latek może legalnie pracować?
W zwykłej pracy dorywczej nie. Możliwe są jedynie zajęcia kulturalne, artystyczne, sportowe i reklamowe z zezwoleniem inspektora pracy.
Czy 15-latek przed końcem ósmej klasy może podjąć pracę?
Warunkiem zatrudnienia jest ukończona ośmioletnia szkoła podstawowa, dlatego w praktyce dopiero po jej zakończeniu.