Zatrudnienie młodocianego i zatrudnienie nieletniego do pracy lekkiej
Kodeks pracy pozwala zatrudnić osobę, która ukończyła 15 lat, nie tylko w celu nauki zawodu, ale także przy pracach lekkich. To właśnie ta ścieżka dotyczy pracy weekendowej i wakacyjnej. Poniżej porządek czynności i podstawy prawne. Zapisy do umowy z przykładem kwot opisuje wpis o zatrudnieniu młodocianego na umowę o pracę. Jeśli zamiast pomocy na weekendy chcesz wyuczyć własnego fachowca, zobacz zatrudnienie młodocianego w celu przygotowania zawodowego.
Kogo można zatrudnić
Młodocianym jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat (art. 190 Kodeksu pracy). Wolno zatrudnić młodocianego, który ukończył co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową i przedstawi świadectwo lekarskie, że praca danego rodzaju nie zagraża jego zdrowiu (art. 191 § 1).
Wykaz prac lekkich, obowiązek przed pierwszą umową
- Praca lekka nie może zagrażać życiu, zdrowiu i rozwojowi psychofizycznemu ani utrudniać wypełniania obowiązku szkolnego.
- Wykaz prac lekkich ustala pracodawca po uzyskaniu zgody lekarza medycyny pracy.
- Wykaz zatwierdza właściwy inspektor pracy.
- Wykaz zamieszcza się w regulaminie pracy, a gdy pracodawca nie ma regulaminu, w osobnym akcie.
- Przed rozpoczęciem pracy trzeba zapoznać młodocianego z wykazem.
Podstawa to art. 200(1) Kodeksu pracy. Wykaz nie może zawierać prac wzbronionych młodocianym.
Czas pracy młodocianego przy pracach lekkich
| Okres | Limit |
|---|---|
| Tydzień w okresie zajęć szkolnych | 12 godzin |
| Dzień uczestniczenia w zajęciach szkolnych | 2 godziny |
| Ferie szkolne | 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu |
| Młodociany do 16 lat | 6 godzin na dobę |
Limity obowiązują łącznie u wszystkich pracodawców, dlatego przed zawarciem umowy trzeba odebrać od młodocianego oświadczenie o zatrudnieniu albo jego braku u innego pracodawcy (art. 200(2) § 4). Rozkład czasu pracy ustala się z uwzględnieniem planu lekcji.
Pora nocna, nadgodziny i odpoczynek
- Zakaz pracy w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej, która dla młodocianego przypada między 22.00 a 6.00.
- Przerwa w pracy obejmująca porę nocną trwa nieprzerwanie co najmniej 14 godzin.
- W każdym tygodniu co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę.
- Przy dobowym wymiarze dłuższym niż 4,5 godziny przerwa 30 minut wliczana do czasu pracy.
Podstawa to art. 202 i 203 Kodeksu pracy.
Prace wzbronione młodocianym
Wykaz określa rozporządzenie Rady Ministrów z 19 czerwca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1240). Obejmuje między innymi prace polegające wyłącznie na podnoszeniu, przenoszeniu i przewożeniu ciężarów, prace na wysokości powyżej 3 metrów oraz prace związane z produkcją, sprzedażą i konsumpcją napojów alkoholowych i z wyrobami nikotynowymi. Pracodawca sporządza własny wykaz prac wzbronionych w zakładzie i udostępnia go w widocznym miejscu.
Badania lekarskie i szkolenie
Młodociany przechodzi wstępne badania lekarskie przed przyjęciem do pracy oraz badania okresowe i kontrolne w czasie zatrudnienia (art. 201). Koszt ponosi pracodawca. Obowiązuje też szkolenie z zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz poinformowanie o ryzyku zawodowym, także przedstawiciela ustawowego.
Umowa zlecenia z osobą niepełnoletnią
Praca i inne zajęcia zarobkowe dziecka do ukończenia 16 lat są dopuszczalne tylko na rzecz podmiotów prowadzących działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową, za zezwoleniem inspektora pracy (art. 304(5) Kodeksu pracy). W praktyce zlecenie przy zwykłej pracy dorywczej wchodzi w grę od 16 lat. Jeśli praca jest wykonywana w warunkach stosunku pracy, właściwa jest umowa o pracę.
Umowa zlecenia z młodocianym, wyjaśnienie dla obu stron
Zatrudnienie ucznia na umowę zlecenie, koszty i dokumenty
Zatrudnienie ucznia na wakacje, limity godzin i ZUS do 31 sierpnia
Zatrudnienie młodocianego w gastronomii, zadania w lokalu i zakaz alkoholu
Zatrudnienie młodocianego w sklepie, kasa bez alkoholu i limity dźwigania
Zatrudnienie 15 latka, tylko umowa o pracę przy pracach lekkich
Lista kontrolna przed pierwszym dniem pracy ucznia
- Zatwierdzony wykaz prac lekkich i wykaz prac wzbronionych.
- Świadectwo ukończenia szkoły podstawowej i orzeczenie lekarskie.
- Oświadczenie o zatrudnieniu u innego pracodawcy.
- Umowa na piśmie.
- Grafik zgodny z planem lekcji i ewidencja godzin.
- Szkolenie z bezpieczeństwa i wyznaczony dorosły opiekun stanowiska.
Najczęstsze błędy przy zatrudnianiu młodocianych
- Zmiana „do zamknięcia”, która kończy się po 22.00.
- Sumowanie godzin tylko we własnej firmie, bez pytania o drugą pracę.
- Powierzenie kasy z alkoholem albo wyrobami nikotynowymi.
- Brak zatwierdzonego wykazu prac lekkich.
- Praca „na próbę” bez umowy.
Portal wychwytuje pierwsze trzy na etapie ogłoszenia. Pozostałe są po stronie pracodawcy.
Cennik ogłoszeń pracy dla uczniów
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. W sprawach indywidualnych bezpłatnych porad udziela Państwowa Inspekcja Pracy.
Pytania i odpowiedzi
Wszystkie pytania i odpowiedziCzy młodociany może pracować w sobotę?
Tak, o ile zachowany jest tygodniowy limit godzin i 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku obejmującego niedzielę.
Czy młodocianego trzeba zgłosić do inspekcji pracy?
Samego zatrudnienia nie zgłasza się, ale wykaz prac lekkich wymaga zatwierdzenia przez właściwego inspektora pracy.